Thành tựu và thách thức của phát triển kinh tế hiện nay

BÀI 1: GIỚI THIỆU VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

1.1 NHỮNG THÀNH TỰU VÀ THÁCH THỨC CỦA PHÁT TRIỂN KINH TẾ HIỆN NAY

1.1.1 Tăng trưởng kinh tế

Hình 1: Tổng sản phẩm quốc nội của Thế Giới (Giá cố định 2015; Tỷ tỷ US$).

Nguồn: World Bank (2024).

Câu hỏi: Bạn thử áp dụng quy tắc 70 (the Rule of 70) xem có đúng không nhé?

Hình 2: Tổng sản phẩm quốc nội của Thế Giới (PPP, Giá cố định 2021; Tỷ tỷ US$).

Nguồn: World Bank (2024).

Câu hỏi: Tại sao GDP tính theo PPP (Purchasing Power Parity – Sức mua tương đương hoặc ngang sức mua) lại cao hơn GDP thông thường?

Hình 3: Tổng sản phẩm quốc nội của Thế Giới (PPP, Giá cố định 2021; Tỷ tỷ US$) 2000 năm qua.

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Theo bạn thì GDP bắt đầu tăng nhanh vào năm nào? Tạo sao?

1.1.2 Dân số

Hình 4: Dân số Thế Giới (Tỷ người; Việt Nam: Người).

Nguồn: World Bank (2024).

Hình 5: Dân số Thế Giới (Tỷ người) qua 10.000 năm.

Nguồn: Our World in Data (2024).

Hình 6: Dân số Thế giới từ năm 1814 (Tỷ người).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Bạn thấy tốc độ gia tăng dân số như thế nào? Liệu học thuyết Malthus còn đúng không? Hình 3, 5 & 6 có mối liên hệ gì với nhau không?

Câu hỏi: Sự gia tăng/tăng tốc vĩ đại (The Great Acceleration) là gì?

“Sự Gia Tăng/Tăng Tốc Vĩ Đại” là khái niệm dùng để mô tả sự tăng trưởng nhanh chóng và vượt bậc của các hoạt động kinh tế, công nghiệp và công nghệ của loài người kể từ giữa thế kỷ 20, đặc biệt là sau Thế chiến II. Thuật ngữ này thường được sử dụng để nhấn mạnh mối liên hệ giữa sự tăng trưởng này và những tác động tiêu cực đối với môi trường và hệ sinh thái toàn cầu. Điều này thể hiện ở:

- Tăng trưởng kinh tế và dân số: Sau Thế chiến II, kinh tế toàn cầu đã phát triển với tốc độ chưa từng có, dẫn đến sự gia tăng mạnh mẽ của dân số thế giới, sản xuất công nghiệp và thương mại toàn cầu.

- Tăng cường khai thác tài nguyên: Sự gia tăng sản xuất và tiêu thụ đã khiến nhu cầu về tài nguyên thiên nhiên (như dầu mỏ, than đá, khoáng sản, nước) tăng cao, dẫn đến sự khai thác quá mức.

- Ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu: Sự phát triển kinh tế và công nghiệp hóa nhanh chóng đã gây ra nhiều vấn đề về môi trường, như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, và sự tích tụ khí nhà kính trong bầu khí quyển, dẫn đến biến đổi khí hậu và nhiều hệ lụy khác.

- Đô thị hóa và thay đổi sử dụng đất: Gia tăng dân số và phát triển công nghiệp đã dẫn đến sự mở rộng đô thị nhanh chóng và thay đổi mục đích sử dụng đất, làm thu hẹp diện tích rừng, đất nông nghiệp, và tác động lớn đến đa dạng sinh học.

Chúng ta sẽ trở lại vấn đề này ở các phần sau.

Tham khảo thêm:

- The trajectory of the Anthropocene: The Great Acceleration (sagepub.com)

- From Anthropocene to Noosphere: The Great Acceleration (wiley.com)

1.1.3 GDP bình quân đầu người

Hình 7: GDP bình quân đầu người của Thế Giới (Giá cố định 2015, US$).

Nguồn: World Bank (2024).

Hình 8: GDP bình quân đầu người của Thế Giới (PPP, Giá cố định 2021, US$).

Nguồn: World Bank (2024).

Câu hỏi: Sử dụng số liệu của World Bank, xếp (sort) theo giá trị từ cao xuống thấp, và tìm một số quốc gia có tổng GDP tương đương với Việt Nam. Đó là những nước nào? Tại sao GDP bình quân đầu người của họ cao hơn Việt Nam nhiều lần?

1.1.4 Nghèo đói

Hình 9: Tỷ lệ nghèo tuyệt đối theo tỷ số đếm đầu (Head count ratio) của Thế Giới (%, $2.15, PPP).

Nguồn: World Bank (2024).

Câu hỏi: Tỷ số này ở Việt Nam hiện tại là bao nhiêu? Theo bạn thì những quốc gia nào hiện có chỉ số đếm đầu còn rất cao?

Hình 10: Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở các nước đang phát triển (%).

Nguồn: Our World in Data (2024).

1.1.5 Sức khỏe, giáo dục, và phúc lợi

Hình 11: Tuổi thọ bình quân (năm).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Tuổi thọ trung bình của Việt Nam hiện là bao nhiêu năm? Có sự khác biệt nào giữa Nam và Nữ không?

Hình 12: Tỷ lệ giáo dục và hoàn thành giáo dục các cấp (%).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Theo bạn thì các tỷ lệ này của Việt Nam hiện giờ là như thế nào so với mức trung bình Thế Giới?

Hình 13: Chỉ số phát triển con người (HDI).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Tóm lại, theo bạn thì tăng trưởng kinh tế trong vài thập kỷ vừa qua có tốt không?

1.1.6 Sử dụng đất, thuốc trừ sâu và phân bón

Hình 14: Sử dụng đất cho sản xuất nông nghiệp (trồng trọt và chăn nuôi).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Hình 15: Sử dụng thuốc trừ sâu (Triệu tấn).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Hình 16: Sử dụng phân bón (Triệu tấn).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Theo bạn thì Việt Nam có phải là quốc gia sử dụng nhiều thuốc và phân bón trên đơn vị diện tích đất (ha) không?

1.1.7 Sử dụng đất, thuốc trừ sâu và phân bón

Hình 17:Khai thác nước ngọt (ngàn tỷ mét khối).

Nguồn: World Bank (2024).

1.1.8 Sử dụng nhiên liệu hóa thạch

Hình 18: Sử dụng nhiên liệu hóa thạch (nghìn tỷ watt-giờ).

Nguồn: Our World in Data (2024).

Câu hỏi: Theo bạn thì nhiên liệu hóa thạch hiện chiếm khoảng bao nhiêu % trong tổng các nguồn năng lượng của Thế Giới? Hướng dẫn: Energy – Our World in Data và Fossil fuel energy consumption (% of total) | Data (worldbank.org).

Câu hỏi: Tạo sao sử dụng các nhiên liệu hóa thạch này lại tạo ra khí thải nhà kính (GHG), cụ thể là CO2? Hướng dẫn: Hãy viết các phương trình phản ứng hóa học của từ loại nhiên liệu trên.

1.1.9 Phá rừng, giảm đa dạng sinh học

Hình 19: Diện tích rừng (triệu Km vuông).