BÀI 1: GIỚI THIỆU VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG (tiếp theo)
1.2.1 Sự bền vững là gì?
Sự bền vững (Sustainability) có thể được định nghĩa là:
-
- “Chất lượng của việc có thể tiếp tục trong một thời gian” (Từ điển Cambridge).
-
- “Khả năng được duy trì ở một mức độ nhất định” (Từ điển Oxford).
-
- “Chất lượng không gây hại cho môi trường hoặc làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, và do đó hỗ trợ sự cân bằng sinh thái lâu dài” (Từ điển Dictionary.com).
Như vậy, dù cách định nghĩa khác nhau nhưng tất cả đều mang ý nghĩa tương tự, đó là khả năng của một thứ gì đó tiếp tục duy trì ở một mức độ nhất định. Chẳng hạn, đối với môi trường, điều đó có nghĩa là rừng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong hàng trăm năm tới; và đối với các doanh nghiệp, điều đó có nghĩa là họ sẽ tồn tại trong nhiều thập kỷ tới (Sustainability and the Circular Economy, Coursera, 2024).
Câu hỏi: Hãy xem tình trạng như ở Hình 1 có phải là sự bền vững chưa?
Hình 1: Tình trạng sức khỏe môi trường duy trì ở mức rất thấp trong tương lai.
Nguồn: Sustainability and the Circular Economy (Coursera, 2024).
Mô tả Hình 1: “Nếu tính bền vững là duy trì mức độ hiện tại của một thứ gì đó theo thời gian, thì liệu đây có thực sự là điều chúng ta nên nhắm đến ngay lúc này không? Hãy tưởng tượng một biểu đồ về sức khỏe môi trường so với thời gian, có lẽ từ những năm 1750, vào lúc bắt đầu của cuộc cách mạng công nghiệp cho đến ngày nay. Nếu chúng ta nghĩ về sức khỏe môi trường theo các yếu tố như biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng, axit hóa đại dương, ô nhiễm nhựa, ô nhiễm hóa chất, ô nhiễm không khí, hay thậm chí là mất đa dạng sinh học, thì chúng ta có thể vẽ ra một đường cong dốc xuống từ 1750 đến nay. Chúng ta đã ở trong trạng thái thoái hóa, làm mọi thứ tồi tệ hơn rất nhiều trong vài trăm năm qua. Bây giờ hãy tưởng tượng chúng ta sẽ duy trì tình trạng này trong tương lai.” (Sustainability and the Circular Economy, Coursera, 2024).
Chắc chắc là không! Vậy chúng ta cần phải duy trì tình trạng như thế nào? Đó là một tình trạng như thể hiện ở Hình 2.
Hình 2: Tình trạng sức khỏe môi trường duy trì ở mức cao trong tương lai.
Nguồn: Sustainability and the Circular Economy (Coursera, 2024).
Mô tả Hình 2: Tình trạng sức khỏe môi trường vẫn giống như Hình 1 giai đoạn 1750 đến nay. “Chúng ta muốn bền vững, nhưng chưa phải tình trạng như bây giờ. Điều đầu tiên chúng ta cần làm là quay trở lại một thời điểm mà sức khỏe môi trường tốt hơn rất nhiều. Làm thế nào để làm điều đó? Chúng ta cho môi trường thời gian tự phục hồi và chúng ta làm gì đó để khôi phục nó về một mức độ mà tất cả có thể phát triển mạnh mẽ. Vì vậy, những thuật ngữ mới này, “phục hồi (restorative)” và “tái tạo (regenerative)”, đại diện cho những bước quan trọng đầu tiên. Một khi sức khỏe môi trường được cải thiện, chúng ta có thể duy trì tình trạng đó trong tương lai lâu dài.” (Sustainability and the Circular Economy, Coursera, 2024).
Câu hỏi: Hãy cho một ví dụ khác về sự bền vững?
Theo Haydn Washington (2015: 29-30) gọi sự bền vững là đích đến, còn phát triển bền vững là hành trình. Vậy Phát triển bền vững là gì?
1.2.2 Phát triển bền vững là gì?
Báo cáo Brundtland năm 1987 định nghĩa phát triển bền vững là: “Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.”
Hình 3: Thủ tướng thứ 15 của Nauy (Gro Harlem Brundtland), Chủ tịch Ủy Ban Thế Giới về Môi trường và Phát triển (WCRD).
Nguồn: Sustainability and the Circular Economy (Coursera, 2024).
Định nghĩa này hàm ý hai khái niệm chính:
-
- “Nhu cầu” đề cập đến việc đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của người nghèo trên thế giới;
-
- Có những giới hạn về môi trường trong việc đáp ứng các nhu cầu của chúng ta.
Theo Benton-Short (2023: 3), “Sự bền vững hay Phát triển bền vững bao gồm ba trụ cột: môi trường, kinh tế và công bằng. Chúng thường được gọi là nguyên tắc 3Es và có thể được hình dung như ba vòng tròn đồng tâm chồng lên nhau (Hình 4). Lập luận cho rằng tính bền vững chỉ có thể đạt được khi cả ba trụ cột này được cân bằng và bác bỏ quan điểm rằng đạt được một trụ cột có thể bằng cách hy sinh một hoặc hai trụ cột còn lại”.
Hình 4: Nguyên tắc 3Es của phát triển bền vững.
Nguồn: Trường doanh nhân HBR (2024).
Benton-Short (2023: 4) cho rằng thách thức của sự bền vững và phát triển bền vững nằm ở khía cạnh công bằng (Equity). Cho nên cần thiết phải:
-
- Phục hồi môi trường: Bền vững là về việc tích cực thực hiện để bảo vệ và phục hồi các môi trường tự nhiên của chúng ta, chứ không chỉ đơn thuần là giảm thiểu tác động.
-
- Công lý môi trường: Đảm bảo rằng tất cả các cộng đồng đều có quyền tiếp cận bình đẳng và công bằng các lợi ích môi trường và một môi trường sống lành mạnh.
-
- Giải quyết bất bình đẳng môi trường: Bất bình đẳng về môi trường không chỉ là sự hiện diện của các cơ sở gây ô nhiễm, mà còn là sự thiếu tiếp cận với các không gian xanh và các tiện ích môi trường khác.
Công lý môi trường là gì?
-
- Phân phối công bằng các lợi ích môi trường: Các “lợi ích” môi trường như công viên và không gian xanh nên được tiếp cận bởi tất cả các cư dân trong cộng đồng, không chỉ những người giàu có.
-
- Gánh nặng không công bằng của các “ô nhiễm” môi trường: Các ô nhiễm môi trường từ các ngành công nghiệp bẩn và khu xử lý chất thải thường tập trung ở các cộng đồng thu nhập thấp, tạo ra sự bất bình đẳng.
-
- Thiếu tiếp cận các tiện ích môi trường: Bất bình đẳng cũng phát sinh từ sự vắng mặt hoặc khó tiếp cận các nguồn lực và lợi ích môi trường.
Câu hỏi: Mô tả ba chữ E của sự bền vững. Tại sao bạn nghĩ rằng khía cạnh “công bằng” của sự bền vững thường bị xem nhẹ?
Tài liệu tham khảo:
-
- Benton-Short, L. (2023). Sustainability and Sustainable Development: An Introduction. Rowman & Littlefield.
-
- Washington, H. (2015). Demystifying sustainability: Towards real solutions. Routledge.