Trong bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu về các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (LHQ), hay gọi tắt là SDGs. Có thể nhiều bạn đã biết khá nhiều về những mục tiêu này rồi, còn với những bạn chưa biết, đây là điểm khởi đầu tuyệt vời nếu bạn muốn tìm hiểu về những lĩnh vực mà chúng ta cần tập trung nỗ lực để hướng đến một tương lai bền vững hơn, cùng những con đường để đạt được điều đó từ cả góc độ môi trường lẫn xã hội. Vì LHQ đại diện cho tất cả chúng ta, nên việc biết họ đang làm gì là rất quan trọng.
Chúng ta hãy bắt đầu nhé.
Hơn 20 năm trước, LHQ đã tổ chức một hội nghị mang tên Hội nghị Thượng đỉnh Thiên niên kỷ nhằm kỷ niệm sự bắt đầu của thiên niên kỷ mới, đánh giá tình trạng thế giới và xem LHQ có thể giúp cải thiện cuộc sống của người dân toàn cầu như thế nào. Cuộc họp đã kết thúc với việc tạo ra tám Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, hay MDGs, tập trung vào vốn con người, cơ sở hạ tầng và nhân quyền. Tám mục tiêu này bao gồm:
- Xóa đói giảm nghèo cực đoan và đói nghèo
- Đạt được giáo dục tiểu học phổ cập cho tất cả trẻ em
- Thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ
- Giảm tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi
- Cải thiện sức khỏe bà mẹ
- Chống lại HIV/AIDS, sốt rét và các bệnh truyền nhiễm khác
- Đảm bảo sự bền vững về môi trường
- Xây dựng quan hệ đối tác toàn cầu cho phát triển
LHQ đặt mục tiêu hoàn thành tám MDGs này vào năm 2015. Một mục tiêu đầy tham vọng khi cân nhắc đến quy mô của những thách thức trong từng mục tiêu. Đây là những mục tiêu mà tất cả các quốc gia đều có thể ủng hộ. Kết quả là, tất cả các quốc gia thành viên đã đồng ý, đem lại sự ủng hộ toàn cầu cho MDGs và quan trọng hơn là nguồn tài chính.
Đến năm 2015, khi chương trình MDGs kết thúc, rõ ràng là các mục tiêu không được hoàn thành như LHQ kỳ vọng. Tuy nhiên, với sự tham gia tích cực của phần lớn thế giới ít nhất là cố gắng, đã có tiến bộ đáng kể với nhiều mục tiêu. Ví dụ, nếu xem xét các mục tiêu về số người sống trong cảnh nghèo đói cùng cực, số người bị đói và suy dinh dưỡng, số trẻ em từ 5 đến 11 tuổi không đi học, cùng với tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, tất cả đều đã giảm ít nhất 50%. Mặc dù chưa đạt 100%, nhưng chúng ta có thể tự hào khi biết rằng nhiều người trên thế giới đang có cuộc sống tốt hơn nhờ những MDGs.
Năm 2012, vài năm trước khi kết thúc chương trình MDGs, LHQ đã tổ chức một hội nghị khác về Phát triển Bền vững tại Rio de Janeiro, Brazil. Hội nghị này thường được gọi là Hội nghị Rio+20, ám chỉ đến Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất tại Rio cách đó 20 năm vào năm 1992. Chuẩn bị cho kế hoạch sau năm 2015, hội nghị đã tạo ra một tài liệu mang tên “Tương lai chúng ta muốn”, thể hiện tầm nhìn chung về phát triển bền vững trên toàn cầu. Tầm nhìn trong “Tương lai chúng ta muốn” trở thành nền tảng cho một bộ mục tiêu và nhiệm vụ mới, gọi là Mục tiêu Phát triển Bền vững, hay SDGs. Các SDGs được thông qua tại Hội nghị Thượng đỉnh Phát triển Bền vững của LHQ năm 2015, và tất cả các quốc gia thành viên lại một lần nữa ký kết, mang đến sự ủng hộ toàn cầu cho SDGs. Các SDGs cũng không mang tính ràng buộc, tức là chỉ là những mục tiêu để các quốc gia cố gắng đạt được mà không có hình phạt thực sự nếu không hoàn thành. Nhưng ngay cả như vậy, hầu hết các quốc gia vẫn muốn làm điều đúng đắn. Hãy cùng xem xét các SDGs và tìm hiểu chúng là gì nhé.
Nếu bạn từng thấy hình ảnh biểu tượng của LHQ về các SDGs, thì đây chính là hình dáng của nó. Có tổng cộng 17 mục tiêu, mỗi mục tiêu lại có một bộ chỉ tiêu đo lường cụ thể, tổng cộng lên đến 169 chỉ tiêu đo lường. LHQ cũng đặt ra mục tiêu hoàn thành các mục tiêu này vào năm 2030, giống như MDGs trước đây, tức là 15 năm để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng. Bạn cũng có thể đã từng nghe về “Chương trình nghị sự 2030,” chỉ chung cho 17 mục tiêu này. Các SDGs là lời kêu gọi hành động nhằm xóa đói giảm nghèo, bảo vệ hành tinh và cải thiện cuộc sống cũng như cơ hội cho mọi người ở khắp mọi nơi. Ví dụ, SDG số 1 là Xóa nghèo, tiếp theo là SDG số 2 là Chấm dứt đói nghèo. Bạn có thể thấy 17 SDGs bao gồm một số mục tiêu tương tự như trong các MDGs trước đây. Tuy nhiên giờ đây, chúng ta cụ thể hơn. Ví dụ như năng lượng sạch và giá cả phải chăng, là SDG số 7. Không chỉ đơn thuần là tiếp cận năng lượng như trước, mà nay là tiếp cận năng lượng sạch. Các SDG số 14 và 15 tập trung vào sự sống dưới nước và sự sống trên đất liền tương ứng. Cả hai đều quan tâm đến đa dạng sinh học ở đại dương, hồ nước cũng như khắp nơi trên đất liền. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các SDGs tại trang web bên dưới biểu tượng. Hãy truy cập và khám phá thêm nhé.
Bây giờ, hãy cùng tìm hiểu kỹ một trong các SDGs để xem nó như thế nào. Cụ thể là SDG số 6, về nước sạch và vệ sinh. Mục tiêu tổng thể của SDG 6 là đảm bảo sự sẵn có và quản lý bền vững nguồn nước và vệ sinh cho tất cả mọi người. Mục tiêu này đưa ra các chỉ tiêu cụ thể kèm theo các thước đo đã được xác định cho từng chỉ tiêu. Mình biết chữ nhỏ khá khó đọc, nhưng mình muốn đưa hết tất cả vào đây. Ví dụ, mục tiêu 6.1 nói rằng, đến năm 2030, đạt được việc tiếp cận nước uống an toàn và giá cả phải chăng cho tất cả mọi người một cách công bằng và phổ cập. Mục tiêu 6.2 nói rằng, đến năm 2030, đạt được việc tiếp cận dịch vụ vệ sinh và điều kiện vệ sinh đầy đủ và công bằng cho tất cả mọi người. Mỗi chỉ tiêu đều có thước đo riêng. Thước đo cho 6.1 là tỷ lệ dân số sử dụng dịch vụ nước uống được quản lý an toàn. Còn cho 6.2 là tỷ lệ dân số sử dụng dịch vụ vệ sinh được quản lý an toàn, bao gồm cả cơ sở rửa tay với xà phòng và nước. Hãy xem tiếp bốn chỉ tiêu còn lại và bạn sẽ thấy SDGs thực sự toàn diện đến mức nào. Nếu bạn muốn biết thêm thông tin về SDG số 6, chỉ cần nhấn vào liên kết dưới biểu tượng và tự mình khám phá.
Hãy xem thêm một SDG nữa nhé. Mục tiêu Phát triển Bền vững số 12 khá thú vị vì nó đề cập đến tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm, một chủ đề chúng ta đã nói trong bài học trước. Mục tiêu đầy đủ là đảm bảo các mô hình tiêu dùng và sản xuất bền vững. Điều đó có ý nghĩa gì? Ở đây, có 8 chỉ tiêu, tuy chữ còn nhỏ hơn nữa, xin lỗi bạn nhé. Mục tiêu 12.3 quy định phải giảm lượng thức ăn bị lãng phí trên đầu người ở cấp bán lẻ và người tiêu dùng. Đây là mục tiêu khá cụ thể. Nó được đo bằng chỉ số gọi là Chỉ số Lãng phí Thực phẩm Toàn cầu, một thước đo mà nhiều quốc gia đã sử dụng để theo dõi lượng thực phẩm bị lãng phí của chính họ. Mục tiêu 12.4 cũng rất thú vị. Đến năm 2020, phải đạt được quản lý các chất hóa học và tất cả chất thải một cách thân thiện với môi trường trong suốt vòng đời của chúng theo các khung pháp lý quốc tế. Thước đo ở đây là số quốc gia tham gia cam kết này và tổng lượng chất thải nguy hại được thải ra không khí, đất và nước. Bạn có thể tìm hiểu nhiều hơn về SDG số 12 bằng cách nhấn vào liên kết dưới biểu tượng của nó. Thực ra, bạn có thể khám phá bất kỳ SDG nào bằng liên kết đó, di chuyển xung quanh và tìm hiểu những điều khiến bạn hứng thú.
Vậy, giờ chúng ta đã đi qua hơn tám năm kể từ khi bắt đầu, tình hình ra sao rồi? LHQ xuất bản báo cáo hàng năm về SDGs cho mỗi năm. Báo cáo được trình bày ở đây là của năm 2022. Các biểu đồ đánh giá tiến độ đối với Mục tiêu số 6, về nước sạch và vệ sinh, được lấy trực tiếp từ báo cáo năm 2022. Trục tung thể hiện phần trăm hoàn thành mục tiêu, trục hoành là các năm từ 2015 đến 2030, thể hiện tiến trình đến nay cũng như điều cần làm để đạt 100% mục tiêu vào năm 2030.
Hãy xem biểu đồ bên trái đại diện cho tiến trình tiếp cận nước uống sạch. Từ đường màu xanh, ta thấy tỷ lệ dân số toàn cầu sử dụng dịch vụ nước uống được quản lý an toàn tăng từ 70% năm 2015 lên 74% năm 2020. Tuy nhiên, vẫn còn 2 tỷ người chưa có dịch vụ này. Với tốc độ hiện tại, đến năm 2030 thế giới chỉ đạt khoảng 81%, không đạt mục tiêu 100%, vẫn còn 1,6 tỷ người không có nước uống được quản lý an toàn.
Biểu đồ bên phải thể hiện tiến trình đối với mục tiêu vệ sinh cơ bản, tức là tiếp cận nhà vệ sinh và các dịch vụ vệ sinh khác. Từ năm 2015 đến 2020, tỷ lệ dân số sử dụng dịch vụ vệ sinh được quản lý an toàn tăng từ 47% lên 54%. Nếu tốc độ tiến triển lịch sử tiếp tục, đến 2030 thế giới chỉ đạt khoảng 67%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 100%, vẫn còn 2,8 tỷ người không tiếp cận được. Hiện nay, gần 500 triệu người không có nhà vệ sinh và phải đi vệ sinh ở nơi công cộng.
Điều quan trọng cần lưu ý là đã có tiến bộ đáng kể kể từ thời kỳ các MDGs. Tiến bộ này tiếp tục đến năm 2020, khi dữ liệu này được báo cáo. Nhưng nếu dự báo tiếp theo dựa trên tiến độ hiện tại, ta sẽ thấy rõ là chúng ta không trên đường đạt 100% vào năm 2030, đó là lý do các đường chấm phía bên phải sau năm 2020 dốc hơn nhiều. Đó chính là những gì chúng ta cần làm để đạt được mục tiêu SDG.
Mặc dù ở đây chỉ trình bày một số kết quả của SDG số 6, về nước sạch và vệ sinh, nhưng hầu hết 17 SDGs đều tương tự như vậy: tiến bộ lớn, nhưng chưa đủ nhanh để đạt 100% vào năm 2030.
Nếu bạn muốn đọc thêm về tiến trình cho đến nay, bạn có thể tải báo cáo năm 2022 theo đường link được cung cấp hoặc tìm trong tài nguyên khóa học.
Biết rằng chúng ta không trên đường đạt mục tiêu 2030, LHQ đã phát động một lời kêu gọi hành động cấp bách hơn vào năm 2020, gọi là “Thập kỷ Hành động”, nhằm thúc đẩy nỗ lực để đạt được các mục tiêu 100%.
Theo kế hoạch này, “Thập kỷ Hành động” kêu gọi đẩy nhanh các giải pháp bền vững đối với tất cả những thách thức lớn nhất thế giới, từ đói nghèo và bất bình đẳng giới đến biến đổi khí hậu.
Kế hoạch đề ra ba hướng tiếp cận chính:
- Hành động toàn cầu: để tạo sự lãnh đạo mạnh mẽ hơn, nguồn lực nhiều hơn, và các giải pháp thông minh hơn cho các mục tiêu phát triển bền vững.
- Hành động địa phương: lồng ghép các chuyển đổi cần thiết vào chính sách, ngân sách, thể chế và khung pháp lý của chính phủ, các thành phố và chính quyền địa phương.
- Hành động của con người: bao gồm thanh niên, xã hội dân sự, truyền thông, khu vực tư nhân, công đoàn, học viện và các bên liên quan khác, nhằm tạo ra một phong trào không thể ngăn cản thúc đẩy các chuyển đổi cần thiết.
Ý tưởng là huy động nhiều bên liên quan rộng rãi, từ lãnh đạo chính phủ quốc gia và địa phương đến từng cá nhân trong chúng ta.
Amina Muhammed, Phó Tổng Thư ký LHQ lúc đó, mô tả rất rõ về Thập kỷ Hành động. Hãy cùng nghe cô ấy nói trong video ngắn tạo năm 2020:
“Chúng ta còn 10 năm để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững. Mười năm để chấm dứt nghèo đói cực độ, giải quyết bất bình đẳng, trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái, và chống lại biến đổi khí hậu. Đó là lý do tại sao LHQ phát động Thập kỷ Hành động để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững. Chúng tôi kêu gọi mọi người ở khắp mọi nơi tham gia vào nỗ lực này. Chính phủ, doanh nghiệp, cộng đồng và từng cá nhân, già trẻ, mọi tầng lớp xã hội. Sự đa dạng tuyệt vời của gia đình nhân loại chúng ta. Tất cả chúng ta đều biết cần làm gì để đạt SDGs vào năm 2030. Cùng nhau, chúng ta có thể giữ vững tham vọng và lời hứa không bỏ lại ai phía sau. Hãy cùng hành động vì con người và vì hành tinh, vì các thế hệ tương lai.”
Thông tin chi tiết hơn về Thập kỷ Hành động và cách bạn có thể tham gia được cung cấp ở link bên trái của slide.
Chúng ta cùng tóm tắt một số nỗ lực lớn của LHQ:
Các MDGs được thiết lập năm 2000 nhằm tạo ra lộ trình cuộc sống tốt đẹp hơn cho mọi người trên hành tinh. Đã có tiến bộ đáng kể, nhưng phần lớn các mục tiêu chưa đạt được khi chương trình kết thúc năm 2015.
Các SDGs được triển khai từ 2015 để kế tiếp MDGs, với mốc hoàn thành vào năm 2030. Có 17 mục tiêu bao phủ nhiều vấn đề: phúc lợi con người, xây dựng cơ sở hạ tầng bền vững toàn cầu, và ứng phó biến đổi khí hậu. Mỗi SDG có nhiều chỉ tiêu định lượng để đo lường thành công.
Mặc dù tiến độ còn chậm so với mong muốn, nhưng thực tế vẫn có tiến triển.
Thập kỷ Hành động huy động tất cả các bên liên quan, từ các chính phủ lớn đến từng cá nhân chúng ta, để tham gia nhiều hơn.
Điều thú vị và bổ ích là càng hiểu nhiều về các mục tiêu phát triển bền vững, ta càng nhận ra mình có thể tạo ra tác động tích cực dù chỉ với những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hàng ngày.
Thật vậy, bạn hãy vào trang web của LHQ về SDGs và xem có mục tiêu nào thu hút bạn không. Đó là cách tuyệt vời để bạn tự mình tham gia.
Trong một thời gian dài, chúng ta được dạy rằng khi một công ty phát triển và có lợi nhuận cao hơn, điều đó có lợi cho chủ sở hữu công ty, các cổ đông của nó. Nếu tăng trưởng kinh doanh tốt cho cổ đông, thì nói chung, tăng trưởng phải tốt cho nền kinh tế quốc gia, vì nó nâng đỡ mọi người, đúng không?
Có thể kể từ khoảng thập niên 1970, một số nhà kinh tế có ảnh hưởng lớn đã đề xuất một mục tiêu kinh tế mới tập trung hơn cho doanh nghiệp, và vai trò của chính phủ trong đó. Điều này đã thu hút sự chú ý của các CEO tập đoàn lớn và các chính trị gia nổi bật. Kết quả là, chính sách kinh tế và chiến lược kinh doanh bắt đầu chuyển hướng theo mô hình kinh tế mới này.
Kết quả ra sao? Vừa có điều tốt, vừa có điều chưa tốt. Và đó sẽ là chủ đề bài học tiếp theo của chúng ta.
Hẹn gặp bạn sớm nhé!